وقتي از كنار روستايي عبور مي كنيد، ديدن مزارع با محصولات گوناگون توجه شما را جلب مي كند و ممكن است پرسش يا پرسش هاي براي شما مطرح شود؛ از جمله:

1. چرا در اين زمين ها محصولات خاص كاشته مي شود؟
2. مزارع كشاورزي در اين روشتا چگونه پراكنده شده اند؟
3. چه عواملي در تصميم گيري كشاورزان براي انتخاب نوع محصولات دخالت داشته است؟
4. نزديكي به راه ارتباطي چه تأثيري بر ميزان فروش محصول دارد؟

گام اول- طرح پرسش: اولين گام در راه يك پژوهش جغرافيايي است؛‌زيرا در هر پژوهش، ابتدا پرسش يا پرسش هايي مطرح مي شود عواملي مانند كنجكاوي، علاقه و تجربه شخصي، مطالعه ي آثار ديگران و نيازهاي فردي و اجتماعي سبب مي شود كه پرسش آغازين در ذهن به وجود آيد. آنگاه اين پرسش ها به موضوع و مسئله ي پژوهش تبديل مي شود.

گام دوم- بيان مسئله: پژوهشگر در انتخاب مسئله ي تحقيق به چند نكته بايد توجه كند: مسئله واضح و روشن بيان شود، محدود و مشخص، مهم و جديد باشد. پرسش هاي آغازين به هنگام عبور از كنار يك روستا مي تواند چنين باشد:

وضعيت كشاورزي روستاي محمد آباد چگونه است؟ (تحقيق موردي)

كشاورزي يكي از انواع فعاليت هاي مهم اقتصادي است كه عوامل مختلفي در آن نقش دارند؛ انتخاب نوع محصول و عملكرد توليد تابعي از عوامل طبيعي و انساني است.

گام سوم- اهميت و اهداف تحقيق: پس از بيان مسئله، اهميت موضوع و اهداف تحقيق توضيح داده مي شود. اهداف تحقيق ما مي توانند چنين باشند: چگونگي پراكندگي مزارع نشان داده شود و عوامل مؤثر در انتخاب نوع كشت و فعاليت هاي كشاورزي اين روستا مشخص گردند.

گام چهارم- مدل تحليل تحقيق: در عوامل مؤثر در تصميم گيري كشاورزي را در مدل تحليلي مي بينيد. با به كار گيري اين مدل، پژوهشگر داده هايي را جمع آوري مي كند كه در جهت فرضيه ي اوست به اين ترتيب، مي تواند به اهداف پژوهش دست يابد.

گام پنجم- تدوين فرضيه: فرضيه ، پاسخ پيشنهادي و احتمالي به پرسش تحقيق است. در واقع، حدس و گمان انديشمندانه ي محقق درباره ي ماهيت و روابط بين پديده ها و متغير هاست و به او كمك مي كند تا نزديك ترين راه را براي كشف مسئله ي تحقيق خود پيدا كند؛ بنابراين پژوهشگر حدس يا پيش بيني علمي خود را در مورد موضوع پژوهش، با توجه به دانشته ها و يافته هايش مطرح مي كند (تدوين فرضيه). ما براي مسئله ي پژوهشي خود –يعني بررسي وضعيت كشاورزي محمد آباد- سه فرضيه مطرح مي كنيم:

1- عملكرد توليد: مقدار محصولي است كه در دوره ي زماني مشخص طي فرآيند در واحد توليدي حاصل مي شود و آماده ي عرضه براي فروش يا مصرف است

2- سطح زير كشت: مساحت زميني است كه به منظور توليد محصول مورد نظر در سال آمار گيري در همان سال يا قبل از آن زير كشت رفته باشد.

گام ششم- جمع آوري داده ها: تا اين مرحله، شما بخشي از مسير پژوهش را پيموده ايد؛ از اين پس، عمده ترين كار شما جمع آوري داده هاست كه ممكن است از طرق مختلف انجام شود. با توجه به نوع پژوهش و فرضيه ي آن، روش هاي جمع آوري زير را مي توان به كار برد.

1 - استفاده از منابع مكتوب مانند نقشه ها، آمارنامه ها، كتب و نقشه هاي مختلف كه به آن روش كتابخانه اي گويند.

2 - استفاده از پرسش نامه، انجام دادن مصاحبه يا مشاهده كه به آن روش ميداني مي گويند. در مطالعات جغرافيايي روش ميداني بر روش كتابخانه اي اولويت دارد.

گام هفتم- پردازش داده ها: بعد از جمع آوري داده ها، كار پردازش داده ها – يعني حذف اطلاعات غير ضروري و حفظ اطلاعات مرتبط با موضوع تحقيق- آغاز مي شود. پردازش داده ها به دو روش دستس يا ماشيني انجام مي گيرد. در پردازش داده ها از علم آمار استفاده مي كنند. طبقه بندي داده ها يكي از ساده ترين و اساسي ترين روش پردازش وتحليل اطلاعات مي باشد كه كار استنتاج و استدلال را براي پژوهشگر ساده مي كند. نتايج حاصل از اين پردازش به صورت مدل، نقشه و جدول تنظيم و ارائه مي شود.

گام هشتم- آزمون فرضيه: فرضيه بايد به شكلي مطرح شود كه در پايان پژوهش بر اساس نتايج به دست آمده از پردازش داده ها بتوان آن را به طور حتم يا با احتمال زياد رد يا تأييد كرد. رد فرضيه به معناي شكست پژوهش و پژوهشگر نيست؛ زيرا موضوعي را اثبات و از طرح دوباره ي چنين فرضي جلوگيري مي كند. قبول فرضيه يا تأييد آن بر اساس يافته هاي پژوهش به ارائه ي پيشنهادهاي جديد منجر مي شود و گاه ممكن است سؤالات آغازين جديدي را به وجود آورد.

نتيجه گيري: در پايان پژوهش، ضمن ارائه ي دلايل علمي و منطقي در جهت تأييد يا رد فرضيه، يافته هاي پژوهشگر- كه معمولاً مطالب جديدي در مورد موضوع تحقيق است- ارائه مي شوند. همچنين سؤالات آغازين جديدي كه بر اساس پژوهش به وجود آمده اند، مطرح شده و پيشنهادهايي براي بهبود وضعيت مورد مطالعه ارائه خواهد شد؛ ص 22تا25