مكتب سوريه:

خاندان بني‌اميه براي تحقق مشروعيت حاكميت خود به ساخت بناهاي اسلامي عنايت خاصي را مبذول داشتند. چون اكثر اين بناها در مركز حكومت آنان يعني سوريه احداث گرديد، اين اسلوب به مكتب سوريه معروف گشت. در اين دوره با توجه به معماري رومي و بيزانس عناصر معماري آنها رايج گرديد.

ويژگي‌هاي مكتب سوريه:

1. مصالح سنگ
2. سقف‌هاي شيرواني
3. طاق‌هاي نعل اسبي و نيم گرد
4. رواق‌هاي در اطراف صحن
5. پلان مستطيل شكل
6. مناره‌هاي چهارگوش
7. فضاي شبستاني
8. تزئينات گچ بري، موزاييك‌كاري و نقاشي‌هاي ديواري

در اين دوره براي ساخت كاخ‌ها از پلان نقشه‌هاي نظامي و دژ مانند با تزئينات گچ‌بري، موزاييك‌كاري و نقاشي ديواري استفاده شد.

بناهاي معروف:

قبة الصخره كه ويژگي‌هاي هنر بيزانسي در آن مشاهده مي‌شود. (نام ديگر اين بنا مسجد اموري است)، (كاخ عمرا يا قصير عمره)، (كاخ الحير) قابل ذكرند.

مكتب عراق:

با حاكميت عباسيان بر جهان اسلام مركزيت حكومت از سوريه به عراق (دمشق به بغداد) تغيير يافت. در اين دوره وحدت سياسي جهان اسلام با حكومت سلجوقيان بر ايران از بين رفت و راه نفوذ فرهنگ و عناصر هنري ايراني در جهان اسلام مساعد گرديد. اين خصلت را مي‌توان در معماري مكتب عراق (دوره‌ي عباسي) باز شناخت. در اين دوره از عناصر معمار يايران (اشكاني و ساساني) و سنت طاق‌زني و گنبدسازي ايران و مصالح آجري و مناره‌هاي مارپيچ استفاده مي‌شد.

ويژگي‌هاي معماري مكتب عراق:

1. مصالح آجر
2. پلان مستطيل شكل
3. فضاي شبستاني
4. رواق‌ها در سه سوي صحن
5. تزئينات گچ‌بري و نقاشي‌هاي ديواري
6. قوس‌هاي گرد و ضربي
7. مناره‌هاي مارپيچ يا حلزوني

در قياس معماري عباسي و اموري بايد مطرح نمود كه معماري دوره‌ي عباسي مزين‌تر و داراي عناصر تزئيني بيشتر نسبت به دوره‌ي اموي بوده است.

بناهاي معروف:

مسجد جامع سامرا يا مسجد المتوكل كاخ حوستي الخاقاني مدرسه‌ي المستنصريه مسجد كاظميه آرامگاه شيخ عمر سهروردي

مكتب اسپانيا:

عبدالرحمان از اسلاف بني اميه كه در كشتار امويان توسط مختار جان سالم به در برد، بر ايالت جنوبي ايپانيا، اندلس مسلط شده و شهر قرطبه را به پايتختي انتخاب نمود اين عامل باعث گسترش و ترويج اسلام در اين منطقه گرديد. به اين ترتيب مردم اسپانيا به مذهب اسلام گرويدند. لذا فرهنگ و فرهنگ اسلامي در آن سامان گسترش يافت با اين توصيف عناصر و اسلوب معماري سوريه در اسپانيا رايج گرديد.

معماري اسلامي اسپانيا با بهره‌گيري از پلان و نقشه مساجد سوريه از تفكر اوليه اسلام مبني بر ساده‌گرايي و بي‌پيرايگي پيروي ننمود و يك معماري مجلل و تزئيني و نمايشي را به مرحله اجراء درآورد. از ويژگي‌هاي ديگر اين شيوه‌ي معماري مي‌توان به شبستان‌هاي عميق حياط كم عمق، مصالح سنگي سقف‌هاي شيروانيف طاق‌هاي نعل اسبي كنگره‌دار (شبدري يا دالبري) تزئينات مقرنس كاري و گچ‌بري اشاره نمود.

وجه تمايز مساجد سوريه و اسپانيا در حياط كم عمق (كوچك) و شبستان‌هاي عميق مي‌باشد.

بناهاي معروف:

مسجد جامع قرطبه در كردوا – كاخ الحمرا يا غرناطه در گرانادا.

مكتب عثماني:

پس از گسترش اسلام به آسياي صغير، اين منطقه تا قرن هفتم و هشتم هجري زير سلطه‌ي حاكمان سلجوقي بوده بنابراين اولين بناهاي اسلامي احداث شده رنگ و بوي معماري اسلامي ايران را دارند. پس از سلجوقيان، عثمانيان مسلمان حكومت را در دست گرفتند و در قرن نهم هجري به يك قدرت رعب انگيز بدل شدند. حاكميت عثمانيان نقطه‌ي اوجي براي هنر اسلامي اين منطقه بخصوص در معماري بوده و محققاً مي‌توان عنوان نمود كه مساجد تركيه در رديف زيباترين مساجد جهان قرار دارند.

مكتب عثماني با تكيه و استفاده از عناصر معماري بيزانس به خصوص كليساي اياصوفيا هويت خود را تثبيت نمود معماري مكتب عثماني به مانند مكتب اسپانيا از تفكر اوليه اسلام پيروي ننموده است. در اين شيوه شاهد توجه بيش از حد معمار به نماي بيروني بنا هستيم.

استفاده از نماي بيروني پر ابهت و با شكوه، تعدد گنبدهاي فرعي، قوس‌هاي پلكاني نيز در اين معماري ديده مي‌شود.

ويژگي‌هاي مكتب عثماني:

1. گنبد خانه‌ي مركزي وسيع و فراخ
2. شبستان‌ها در طرفين گنبدخانه
3. توجه به نماي بيرون بنا (نماي بيروني پر ابهت)
4. گنبد مركزي و نيم گنبدها فرعي ممتعدد
5. استفاده از طاق‌هاي پلكاني
6. مصالح اوليه سنگ
7. استفاده از مناره‌ها در چهار سوي بنا به شيوه‌اي بيزانسي