مسائل فلسفه ي اولی

آیا می توان برای موجود، صرفاً از آن حیث که موجود است احکام و قواعدی پیدا کرد؟ فیلسوفان می کوشند به این سؤال پاسخ دهند. مثلاً آنها با مشاهده ي تغییرات گوناگون در موجودات، از خود می پرسند آیا اصل هستي موجودات هم متغیر است؟ ما در علوم مختلف با تغییرات گوناگونی سر و کار داریم . جسم سردی که گرم می شود، شئ متحرکی که به حالت سکون می رسد، سیبی که سبز است و به سرخی می رسد و به اصطلاح «رسیده» می شود، اینها همه حکایت از تغییراتی می کند که در علوم مورد توجه و تغییر و تحقیق قرار می گیرد، سردی و گرمی در مبحث «حرارت» در علم فيزيك مطالعه مي شود و حركت و سكون در مبحث «مکانیک» و سبزی و سرخی سیب در علم «بیوشیمی» که ترکیبی از زیست شناسی و شیمی است مطالعه می شود، اما جای تحقیق و بررسی این سؤال که آیا هستی ثابت است یا متغیر، کجاست؟ درباره ي «هستی» سؤالهای دیگری هم می توان مطرح کرد. مثلاً می توان به تفاوت «هستی» و «چیستی» یا «وجود» و «ماهیت» در اشیاء توجه کرد. وقتی می گوییم سنگ وجود دارد، درخت وجود دارد، انسان وجود دارد از چیزهای مختلفی مانند سنگ و درخت و انسان صحبت می کنیم که همه وجود دارند. سنگ بودن و درخت بودن و انسان بودن «چیستی» یا «ماهیت» اشیاست. بحث وجود و ماهیت از مباحث مهم مابعدالطبیعه است.

یک بحث دیگر، بحث «علت و معلول» است. ما در طبیعت میان خیلی چیزها رابطه ي علت و معلول می بینیم. وقتی آتش آب را گرم می کند و یا خود ما تصمیم می گیریم و دست خود را به حرکت در می آوریم، در این موارد آتش علت گرمای آب است و خود ما علت حرکت دست ما، آیا این رابطه ي «علیت» به اصل هستی باز می گردد یا مربوط به یکی از خصوصیات هستی است و در نتیجه جای آن در یکی از علوم دیگر است. تحقیق در رابطه ي علت و معلول در اصل وجود، یکی از بحثهای فلسفه ي اولی است.

بحث «وحدت و کثرت» نیز یکی دیگر از بحثهای مابعدالطبیعه است. ما در میان موجودات عالم هم کثرت می بینیم و هم وحدت، اگر کثرت در کار نبود، اصولاً نمی توانستیم اشیاء را از یکدیگر تمیز دهیم و اگر وحدت در کار نبود هرگز نمی توانستیم میان اشیاء همانندی و مشابهت تشخيص دهیم و آنها را بر حسب همانندیهاشان دسته بندی کنیم و بر هر دسته نام واحدی بدهیم. (صفحه ی 12و 13)