نائب فاعل:

«نائب فاعل» اسم مرفوعي است كه بعد از فعل مجهول تامّي بيايد و فعل به آن اسم نسبت داده شود؛ مانند: نُصِرَ سعيدٌ

در اين مثال، «سعيدٌ» اسم مرفوعي است كه بعد از فعل مجهول تام (نُصِرَ» آمده و اين فعل به آن نسبت داده شده است، از اين رو آن را «نايب فاعل» مي‌نامند.

نايب فاعل در واقع مفعول به جمله‌اي بوده است كه فاعل آن حذف شده است. نَصَرَ عليٌ سعيداً (علي سعيد را ياري كرد): نُصِرَ سعيدٌ (سعيد ياري شد)

علّت حذف فاعل و استفاده از نايب فاعل اموري است؛ از جمله:

1) نامعلوم بودن فاعل:

اگر فاعل نامعلوم باشد، فعل را مجهول به كار مي‌برند.

مانند: «سُرِقَ البيتُ»: كه سارق نامعلوم است.

2) شهرت فعل:

گاهي فاعل به جهت شهرت و معلوم بودن حذف مي‌شود، مانند: «خُلِقَ الانسانُ ضعيفاً» كه فاعل «الله» به جهت شهرت حذف شده است.

3) عدم اهميت ذكر فاعل:

در مواردي كه فعل بيش از فاعل اهميت دارد از ذكر فاعل خودداري مي‌شود؛ مانند: آيه شريفهك

«وإِذا حُيِّيتُم بِتَحِيَّةُ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهَآ»

در اين آيه «حُيّيتُمْ» فعل مجهول است و فاعل حذف شده است، زيرا فعل سلام كردن و پاسخ به آن اهميت دارد؛ نه اينكه چه كسي سلام گفته است.

«احكام نايب فاعل»

احكام نايب فاعل مانند فاعل است. مثلاً اگر نايب فاعل اسم ظاهر باشد، فعل را مفرد به كار مي‌بريم و اگر ضمير باشد، فعل تابع اسمي است كه ان ضمير به آن باز مي‌گردد.