برای بهتر فهميدن مبحث حال ، نكات و قواعد مهم آن را با هم مرور می كنيم .

حال و ذوالحال

حال چيست ؟ حال ، اسم يا كلامی است كه حالت و كيفيت فاعل يا مفعولٌ به يا نايب فاعل و يا نظائر آن ها را نشان می دهد ، و با قيد حالت در زبان فارسی تطا‌بق دارد .

ذوالحال چيست ؟ كلمه ای است كه حالت آن توسط حال بيان می شود و همواره يك اسم معرفه است به ذوالحال ، صاحب حال نيز می گويند .

اقسام حال :

حال مفرد : اسم نكره ، مشتق و منصوبی است كه بيانگر چگونگی و حالت صاحب حال است ، حال مفرد بايد از نظر جنس ( مذكر و مؤنث بودن ) و تعداد ( مفرد و مثنی و جمع ) با ذوالحال مطابقت نمايد . مثال :

حال جمله اسميّه : از يك جمله اسميّه با اركان مبتدا و خبر تشكيل می شود كه پس از يك اسم معرفه قرار گرفته و بيان كننده حالت ذوالحال است . حال جمله اسميّه معمولاً همراه با واو حاليه ا‌ست و از نظر اعراب محلاً منصوب ا‌ست . مثال :

حال جمله فعليّه : از يك جمله فعليّه با اركان مربوط به آن تشكيل شده كه پس از يك اسم معرفه قرار گرفته و معمولا بدون واو حاليه می آيد ، و شرط جمله فعليّه حاليّه آن است كه در فعل ضميری ا‌ست ، كه مرجع آن صا‌حب حال ا‌ست . مثال :

نكته :

• اگر فعل جمله منفی باشد ( لَمْ ، لَمّا ، لا ... ) باشد و يا مقرون به ( قد ) باشد ، همراه با واو حاليّه می آيد .

• اگر فعل جمله مثبت باشد وا‌و حاليّه نمی آيد .

تبديل حال مفرد به جمله اسميّه يا فعليّه :

1) جمله اسميّه : چنانچه بخواهيم حال مفرد را به جمله اسميّه تبديل كنيم ، ابتدای جمله واو حاليّه و پس از آن ضميری را ذكر می كنيم كه با ذوالحال مطابقت داشته باشد ، ضمير در ا‌ينجا نقش مبتدا را داشته و پس از آ‌ن خبر قرار می گيرد . مثال :

2) جمله فعليّه : چنانچه بخواهيم حال مفرد را به جمله فعليّه تبديل كنيم ، فعل مضارع مناسب از ريشه حال مفرد بدست آورده و پس از مطابقت دادن با ذوالحال آن را به عنوان جمله حاليّه فعليّه قرار می دهيم . مثال :

تبديل جمله حاليّه به حال مفرد : واو حاليّه و ضمير منفصل پس از آن مبتدا را حذف كرده و خبر را منصوب می كنيم و اگر خبر جمله فعليّه باشد از آن اسم مشتق مناسب ( اسم فاعل ، اسم مفعول ، صفت مشبهة ، ... ) می سازيم و سپس آن را به صورت منصوب در می آوريم كه بايد با ذوالحال ، به لحاظ جنس و تعداد مطابقت نمايد :

نكات مهم ديگر راجع به حال :

• صاحب حال نقش نيست و هميشه معرفه است و بر خلاف آن ، حال نكره است .

• حال مفرد در جواب ( كيف ، چگونه ) می آيد .

• علامت نصب در حال مفرد بر حسب كلمه می باشد .

• فرق حال با تمييز در اين است كه حال مشتق ولی تمييز جامد است .

• حال و تمييز هر دو منصوب و نكره است ولی در مورد بالا با هم تفاوت دارند .