بازار:

قديمي‌ترين نشانه‌هاي اين نوع بناها به شهرهاي دوره‌ي اشكاني و ساساني مربوط مي‌گردد. قرن چهارم و پنجم هجري دوره‌ي درخشان و گسترش و توسعه شهرنشيني و تكوين بازارهاي بزرگ مي‌باشد.

بازار مكاني براي انجام معاملات و خريد و فروش اجناس مي‌باشد.

مهمترين شاهراه و مسير ارتباطي شهر و مهمترين و شلوغ‌ترين دروازه‌هاي شروع شهر بازار مي‌باشد.

انواع بازار

1- بازارهاي ادواري:

اين گونه بازارها در مواقع معيني از روزهاي هفته و ماه در شهر يا روستا تشكيل مي‌گردد و تحت عنوان دوشنبه بازار يا پنج‌شنبه بازار ... مرسوم است.

2- بازارهاي شهري:

اين گونه بازارها داراي فضايي احداث شده بود و به بازارهاي شهري معروف است. مانند: بازار وكيل، شيراز و بازار همدان كه از جمله بازارهاي قديمي و زيباي ايران هستند.

3- بازارچه‌ها:

بازارهاي كوچكي در مركز محله‌ها براي تأمين نيازهاي روزمره و هفتگي اهالي ايجاد مي‌شود.

از ويژگي‌هاي معماري بازارها شكلي خطي و ممتد با احداث ميدان‌ها و هسته‌هاي مركزي است. از فضاهاي فرعي بازارها مي‌توان به سراها، كاروانسراها و تيمچه‌ها اشاره نمود.

قيصريه قسمتي از بازار بوده كه محل عرضه كالاهاي گران قيمت مي‌باشد.

سراها (باراندازها)

در راسته‌ي اصلي بازارها فضاهايي در عمق تعبيه شده كه ورودي از بازار دارند كه با عنوان سرا نامگذاري مي‌شود. اين مكان مخصوص انبار كالاهاي خاصي مي‌باشد.

انواع سراها:

1. سرپوشيده مانند سراي چهار بازار در چهار سوق بزرگ بازار تهران (تعداد آنها كم است)
2. روباز داراي يك حياط مركزي و دو طبقه در اطراف مي‌باشد.

سراهاي پوشيده در قياس با سراهاي روباز فاقد فضاي سرسبز مي‌باشند.

مانند: سراي امير در بازار تهران – سراي انيس‌الدوله در بازار تهران.

تيمچه:

فضاهاي سرپوشيده كه براي عرضه يك نوع كالا اختصاصي دارند.

سقف تيمچه‌ها مزين به كاربندي و رسمي بندي و در گوشه‌ها مقرنس كاري شده است.

از تيمچه‌هاي معروف ايران:

1. تيمچه‌ي امين‌الدوله غفاري در كاشان با سقف مقرنس كاري از شاهكارهاي هنري ايران محسوب (قاجاريه)
2. تيمچه‌ي حاجب‌الدوله (بلور فروشي)
3. تيمچه مهديه (فرش، آينه و شمعدان)
4. تيمچه‌ي مظفريه در تبريز (فرش)

به محل تلاقي بازارها چهار سو اطلاق مي‌گردد.