مراحل فرسايش كوه‌ها:

1) تخريب:

• سطح زمين در تماس مستقيم با جو (اتمسفري) است. تأثير جو بر سنگ‌هاي پوسته زمين به اشكال مخترف به متلاشي شدن سنگ‌ها منجر مي‌شود. اين عمل كه اولين مرحله فرسايش است، هوازدگي ناميده مي‌شود.

• دو شكل اصلي هوازدگي عبارتند از:

1- عواملي مانند تغييرات دما و انجماد سبب خرد شدن سنگ‌ها مي‌شوند و بدون اين كه تركيب شيميايي آنها را تغيير دهند. (هوازدگي فيزيكي)

2- تركيب اكسيژن، رطوبت سنگ‌ها سبب مي‌شوند تا علاوه بر متلاشي شدن سنگ‌ها تركيب شيميايي آنها نيز تغيير يابد. (هوازدگي شيميايي)

2) حمل مواد:

• توده‌هاي عظيم سنگ و صخره‌ها پس از هوازدگي تخريب مي‌شوند و به قطعات كوچك و جدا از هم تبديل مي‌گردند. مواد تخريب شده تحت تأثير عواملي چون جاذبه، آب‌هاي جاري و يخچال‌ها حمل مي‌شوند:

الف- نيروي جاذبه: در نواحي كوهستاني به دلل شيب زياد، مواد تخريب شده صخره‌ها و ديوارهاي كوهستاني بدون دخالت عامل خارجي تحت تدثير جاذبه زمين ريزش مي‌كنند و درياي كوه انباشته مي‌شوند.

علاوه بر پديده‌ي ريزش مواد ريزدانه‌اي تشكيل دهنده‌ي دامنه‌ي كوه‌ها به اشكال مختلف حركت نموده و جابه‌جا مي‌شوند كه اصلي‌ترين شكل آن لغزش كوه است.

ب- آب‌هاي جاري: رودها، جويبارها و سيلاب‌ها، سنگ‌هاي تخريب شده در نواحي كوهستاني را با خود حمل مي‌كنند. به دليل شيب زياد كوهستان، سرعت آبهاي جاري زياد مي‌شود و آنها مي‌توانند حجم زيادي از مواد تخريب شده را با خود جا به جا كنند.

اگرچه آبهاي روان تقريباً در تمامي نواحي كوهستاني جهان، حمل كننده مواد تخريب شده هستند. اما نقش آب‌هاي جاري در حمل مواد تخريبي در كوهستان‌هاي ناحيه معتدل بيشتر از ساير نواحي است. ولي در كوهستان‌هاي ناحيه قطبي نقش آنها بسيار جزئي است.

• با توجه به اين كه وزن و اندازه‌ي مواد در حال حمل به صورت غير محلول در آب يكسان نيست، اين مواد به 3 شكل اصلي: معلق، جهشي وغلتان حمل مي‌شوند.

• آبهاي روان علاوه بر حمل مواد تخريب شده سنگ‌هايي مثل آهك، گچ و نمك را در خود حل مي‌كنند و به شكل محلول، حمل مي‌نمايند. انحلال سنگ‌ها و حمل مواد به شكل محلول مخصوص آبهاست و عوامل ديگري مثل باد، نيروي جاذبه و يخچال قادر به اين نوع حمل نيستند. در رشته‌كوهايي مانند هيماليا، آلپ، زاگرس، آب‌هاي روان از طريق نفوذ در سنگ‌هاي قابل انحلال مثل آهك، توده‌هاي عظيمي از سنگ‌ها را با خود حمل مي‌كنند. اين نوع فرسايش انحلالي موجب به وجود آمدن اشكال خاص نظير غارها و چشمه‌ها در كوهستان‌هاي آهكي مي‌شود كه در اصطلاح به آن اشكال كادستي گفته مي‌شود.

ج- يخچال: عامل فرسايش در كوهستان‌هاي مرتفع

• حدود 5 درصد از يخچال‌ها در دره‌هاي مناطق كوهستاني شكل گرفته‌اند كه در اصطلاح به آنها يخچال‌هاي دره‌اي مي‌گويند. يخچال‌هاي دره‌اي تحت تأثير شيب زمين به حركت در مي‌آيند و يخچال‌ها مانند يك بولدوزر عظيم سنگ‌ها را در اندازه‌هاي مختلف همراه خود جلو مي‌برد. به اين سنگ‌ها يخرفت يا مورن مي‌گويند.

• به علت پديد آمدن يخرفت، فشار يخ بر جداره‌ي دره‌ها و بستر يخچال است.

• انواع يخرفت:

1. يخرفت‌هاي كناري: سنگ‌هايي كه از ديواره‌ها جدا مي‌شوند، يخرفت‌هاي كناري را تشكيل مي‌دهند.

2. يخرفت‌هاي مياني: با به هم پيوستن 2 يخچال، يخرفت‌هاي كناري در هم مي‌آميزند و يخرفت‌ مياني را پديد مي‌آورند.

3. يخرفت‌هاي زيرين: سنگ‌هايي كه از كف دره‌ها توسط يخچال كنده شده و در زيريخچال‌ها به حركت در مي‌آيند يخرفت‌هاي زيرين را تشكيل مي‌دهند.

4. يخرفت‌هاي پاياني: در انتهاي يخچال‌ها، يخرفت‌هاي پاياني پديد مي‌آيند.

5. يخرفت‌هاي سرگردان: در جلگه‌هاي اروپاي شمالي، مركزي و ايالات متحده، قطعه سنگ‌هاي گرد و بزرگي موسوم به يخرفت‌هاي سرگردان يافت شده است.

3) رسوب‌گذاري:

• اين حوضه را مي‌توان به 3 بخش تقسيم كرد:

1. در قسمت‌هاي بالادست حوضه‌ي آبريز، حجم ابهاي روان كم، اما سرعت آب خيلي زياد است كه اين امر موجب حمل مواد تخريب شده و حفر بستر رود مي‌گردد.

2. در قسمت‌هاي مياني حوضه آبريز حجم آبهاي روان زياد و سرعت آب نيز زياد است. كه حفر بستر در وسط رود و رسوب‌گذاري در حاشيه و سواحل رود را به همراه دارد.

3. در قسمت‌هاي پايين دست حوضه آبريز، حجم آب‌هاي روان زياد و سرعت آب بسيار كم است كه موجب به جاي ماندن آبرفت‌ها مي‌گردد. ص 55 تا 50