دستگاه‌‌هاي اصلي در موسيقي ايراني

1. شور
2. نوا
3. سه گاه
4. چهارگاه
5. ماهور
6. راست پنج گاه
7. همايون

دستگاه‌هاي فرعي يا آواز که خود از متعلقات دستگاه اصلي مي‌باشند .

متعلقات همايون : بيات اصفهان ( آواز اصفهاني )

موسيقي ايراني از چهار دانگ اصلي تشکيل شده است که عبارتند از :

دانگ شور – دانگ دشتي – دانگ چهارگاه و دانگ ماهور

1- دانگ شور : اين دانگ از دو فاصله پرده‌اي و يک فاصله‌ي يک پرده‌اي به وجود آمده است .

2- دانگ دشتي : اين دانگ از دو فاصله يك پرده‌اي و يک فاصله نيم پرده‌اي تشکيل شده است .

3- دانگ چهارگاه : اين دانگ از يک فاصله پرده‌اي و يک فاصله پرده‌اي و يک فاصله نيم پرده‌اي به ترتيب زير تشکيل شده است .

دانگ ماهور : اين دانگ از دو فاصله‌ي يك پرده‌اي و يک فاصله نيم پرده‌اي تشکيل شده است .

دستگاه شور : شور از ترکيب دانگ شور و دانگ دشتي حاصل مي‌شود .

نکته :

درجه اول دستگاه شور ، شاهد شور خواهد بود . مثال:

بدين ترتيب مشاهده مي‌شود از هر نت مي‌توان ، با رعايت الگوي بالا يک دستگاه شور ساخت.

بدست آوردن نام دستگاه شور از علائم سرکليد .

1) اگر علائم سرکليد طبق توالي بمل‌ها بود و آخرين بمل تبديل به کرُن شده باشد ، دستگاه شور خواهيم داشت .

2) اگر علائم سرکليد طبق توالي ديزها باشد و آخرين ديز تبديل به سُري شده بود ، دستگاه شور مي‌باشد .

حال براي پيدا کردن نام دستگاه از آخرين علامت پرده پايين مي‌آييم .

مثلاً در مثال( ب ) تمرين بالا :

پس نام دستگاه شور ( مي ) مي باشد .

بدست آوردن علائم سر کليد از روي نام دستگاه .

براي اين کار کافي است بر عکس روش قبل عمل کنيم. يعني از نام دستگاه يک فاصله پرده بالا رفته تا به آخرين علامت برسيم . اگر آخرين علامت کرُن بود طبق توالي بمل‌ها و اگر سُري بود طبق توالي ديزها بقيه علائم سر کليد را بدست مي‌آوريم .

مثال : علائم سر کليد « شور سي بمل » کدام است ؟

پس طبق توالي بمل‌ها.