مفعول مطلق:

مصدر منصوبي از جنس فعل جمله است كه به منظور تأكيد يا بيان نوع يا تعداد دفعات انجام فعل به كار مي‌رود. قسم اول را « مفعول مطلق تأكيدي » ، قسم دوّم را « مفعول مطلق نوعي » و قسم سوم را « مفعول مطلق عددي » مي نامند.

1) مفعول مطلق تأكيدي :

اگر مصدر تنها به كار رود و بعد از آن صفت يا مضاف‌اليه نيايد، آن را « مفعول مطلق تأكيدي » مي‌نامند.

مثال: سـَعي عليٌّ سعياً (علي به شدت تلاش كرد)

مفعول مطلق تأكيدي معادل قيدي تأكيدي در فارسي است از اين رو آن را با قيدهايي مانند: شديداً: به شدت، به سختي و... ترجمه مي‌كنيم.

2) مفعول مطلق نوعي :

اگر مصدر با صفت يا مضاف‌اليه به كار رود، «مفعول مطلق نوعي» نام دارد. مثال: نمِتُ نوماً قليلاً (اندكي خوابيدم)

«قليلاً» براي «نوماً» صفت و «نوماً» مفعول مطلق نوعي است.

3) مفعول مطلق عددي :

مفعول مطلق گاهي براي بيان دفعات انجام فعل به كار مي‌رود اين نوع مفعول مطلق را «مفعول مطلق عددي» مي‌نامند.

مثال: دُرتُ تحولَ البيتِ دَوْرَتَيْنِ (دوبار دور خانه چرخيدم)

در مثال بالا «دَوَرَتَيْنِ» مفعول مطلق عددي است، زيرا تعداد دفعات انجام فعل را بيان مي‌كند.

نكته:

مفعول مطلق عددي معادل قيد عددي در فارسي است.

4) مفعول مطلق نيابي ( جانشينان مصدر )

اگر چه مفعول مطلق معمولاً مصدر است، امّا گاه كلمه‌هاي ديگري به جاي مصدر به كار مي‌روند و نقش مفعول مطلق مي‌گيرند. مهم‌ترين جانشينان مصدر عبارتند از:

1) صفت، مانند: إحترمتُه أعظمَ الاحترامِ (بي نهايت به او احترام گذاشتم)

2) اسم اشاره، مانند: إحترمتُه هذا الاحترامُ (اين گونه به او احترام گذاشتم)

3) كلمه‌هاي «كُلّ، بعض، أيّ» كه به مصدر اضافه شده باشند؛ مانند:

إحترمتُهُ كلَّ الاحترامِ ( به او كاملاً احترام گذاشتم )

إحترمتُهُ بَعضَ الاحترامِ ( تا حدي به او احترام گذاشتم )

إحترمتُهُ‌اي احترامٍ ( به او كاملاً احترام گذاشتم )

نكات:

1) مفعول مطلق گاه به تنهايي جانشين فعل و فاعل مي‌شود.

مثال: شكراً: سپاسگذارم، سبحان الله: خدا را منـزه مي‌شمارم.

در اين دو مثال، «شكراً» جانشين «أشكُرُ و «سبحانَ» جانشين «اُسبّحُ» است.

2) شبه فعل‌ها مي‌توانند مانند فعل، مفعول مطلق داشته باشند. مثال:

در جمله‌هاي بالا «سائراً» «اسم فاعل» و «مرسومةٌ» «اسم مفعول» هستند و كلمه‌هاي «مسيرَ» و «رسماً» مصادر منصوبي از جنس آنها مي‌باشند، از اين رو مفعول مطلق محسوب مي‌شوند.